Voorlinden

excursie handout

de Collectie

Museum Voorlinden is een museum voor moderne en hedendaagse kunst. Dit betreft voornamelijk werk uit de verzameling van Joop van Caldenborgh, die bestaat uit zo'n 10.000 werken. Daarmee is de Caldic Collectie de grootste particuliere collectie van Nederland. Van Caldenborgh verzamelt al ruim 50 jaar. De verzameling is ondergebracht in een BV, de Caldic Collectie, genoemd naar het chemieconcern van Van Caldenborgh. Het museum is een stichting die een fonds beheert waarmee de verzameling wordt onderhouden. Susanne Swarts is de conservator van het museum en ook verantwoordelijk voor aankoop.

Kopstukken

  • Joop van Caldenborgh
  • De verzamelaar. Rijk geworden in de chemie. Heeft met Museum Voorlinden de ideale combinatie van prestige-object, culturele bijdrage en fiscaal voordeel. Verklaart een voorliefde te hebben voor Amerikaans expressionisme, zeker van Elsworth Kelly. Diens Blue Ripe verwierf Van Caldenborgh al in 1959 en roert hem, naar verluidt, tot tranen toe.

  • Suzanne Swarts
  • De conservator. Al sinds 2006 in dienst bij Van Caldenborgh, vers van de universiteit. Studeerde kunst en marketing in Groningen. Is verantwoordelijk voor aankoop van de Caldic Collectie en vliegt met Van Caldenborghs volmacht de wereld rond voor acquisitie. Dit tot ongenoegen van Wim Pijbes, die om deze reden al na netto 3 weken werken vertrok. Swarts blijft relatief uit de wind, maar praat een enkele keer op de radio (en dan bij BNR natuurlijk).

  • Wim Pijbes
  • Eveneens een Groninger, geboren in Veendam. Als golden boy gecontracteerd door Van Caldenborgh, nadat hij zichzelf aanbood als conservator. Stond met Obama en de Nachtwacht op de voorpagina van veel internationale kranten dankzij een geïmproviseerd kodakmoment. Pijbes blijkt een briljant mediastrateeg en heeft Voorlinden opgestuwd naar één van de belangrijkste Nederlandse musea. Na Voorlinden werd Pijbes televisiepresentator.

Het gebouw

Bouw begonnen in 2013, geopend in 2016. Een ontwerp van Dirk Jan Postel van Kraaijvanger architecten, specifiek ontworpen als museum in een specifiek als omgeving ontworpen tuin van Piet Oudolf. Het museum is ongeveer zo groot als een voetbalveld, maar heeft ook de verhoudingen van een Griekse tempel. Het is 116 meter lang, 31 meter breed en 8,5 meter hoog. Bouwelementen verwijzen hier en daar naar het tempel-grondplan. Het wordt door het NRC ook wel een 'daglichttempel' genoemd. Uitstekend beveiligd, uitstekend gereguleerd van binnen. De controle is geen moment uit handen gegeven. Het gebouw oogt als een moderne tempel in een groene, weldadige omgeving. Niet alleen de kunst maar ook de omliggende natuur loutert de geest.

Van binnen is Voorlinden een perfecte toonplaats voor kunst. Zowel het licht als het klimaat zijn perfect gecontroleerd. Licht wordt vakkundig gefilterd zodat het de werken niet schaadt. Noodzakelijkheden zijn weggewerkt in het ontwerp van het gebouw. Verbindingen zijn uit het zicht gehouden en de noodverlichting is weggewerkt in het pleisterwerk.

Publiek

Voorlinden is een crowdpleaser met behoud van exclusiviteit. Laagdrempeligheid vindt Swarts een verschrikkelijke term. Onder particuliere musea is toegankelijkheid ook geen vereiste. Je moet een beetje je best doen om er te komen. Als het te makkelijk en voor het grijpen ligt doet dat af aan de exclusiviteit van de collectie, de plaats en de ervaring. Dit alles is ook een filter voor ongenode gasten. Voorlinden is een exclusieve winkel voor zowel verbruikswaren als ervaringen.

Andere spelers

Een museum is een interessante investering voor de superrijken. Niet alleen is een eigen museum een uitstekende bevestiging van de persoonlijke status. Een museum is ook een plek waar die status uitvoerig geëtaleerd kan worden. Dat delen met andere mensen voedt een op het oog ideële maatschappelijke behoefte. Dit kan onder de noemer ANBI (algemeen nut beogende instelling), wat belastingtechnisch voordelig is maar bovendien maatschappelijke betrokkenheid bewijst.

Concurrent in de chemie voor Van Caldenborgh (43 op Quote500) is Hans Melchers (3 op Quote500). Hij heeft maar liefst twee musea (MORE in Gorssel en Kasteel Ruurlo). Dirk Scheringa — inmiddels Quote500 af maar nog steeds miljonair — had een collectie magisch realisme, verzameld in het Scheringa Museum voor Realisme. Na zijn faillissement is het grootste deel van de collectie door Melchers is gekocht.

Supermarktmiljonair Jan van den Broek heeft in Lisse, in alle stilte, ook een “museum in het groen” laten bouwen: het LAM, Lisser Art Museum. Het opent nog in 2018.

Wat te zien?

Alles aan Voorlinden is de moeite waard. Het gebouw is volledig nieuw en specifiek voor dit doel ontworpen. De oude woning van de familie Loudon is ingericht als restaurant en vormt een interessant contrast met de architectuur van het museum. Beide gebouwen liggen in een groen lustoord, ontworpen door Piet Oudolf. Kort gezegd: alles is kunst. Alles is mooi.

Exclusiviteit

Moet kunst voor iedereen beschikbaar zijn? Dit was een revolutionair streven in de 19e eeuw en opnieuw sinds 1968, maar het lijkt uit de tijd. Voorlinden werpt namelijk wat obstakels op.

  1. Je kunt er amper met het openbaar vervoer komen.
  2. De entréeprijs is €15,-.
  3. Het museum wil zijn eigen koers varen en is dus niet aangesloten bij de museumvereniging.

In de museumwinkel zijn bij elke tentoonstelling boeken te koop. Ook worden er de gebruikelijke prulletjes verkocht. Voorlinden distribueert zo ge- en verbruiksgoederen, wat de basis is voor een gezonde handelsonderneming.

Opdracht

  1. Vind twee werken in het museum en vergelijk deze met elkaar. Dit kan alles zijn.
  2. Neem een foto van iets dat je verbeelding prikkelt en/of bedenk hier een vraag bij. Ook dit kan alles zijn.

Thema’s

De volgende termen kunnen hulp bieden bij het begrijpen en beleven van de huidige tentoonstelling Stage of Being. De nummers corresponderen met de zaalnummers. Klik op de koppen om de begeleidende teksten te lezen.

  1. Eenheid en focus
  2. Waar komen we vandaan? Hoe verhouden we ons tot het systeem waarin we bestaan?

  3. Richting en breuk
  4. Hoe verhouden we ons tot ons verleden? Hoe rekenen we af en zetten we voort?

  5. Complexiteit en diversiteit
  6. Waar bestaan we uit en waar bestaan we in?

  7. Zakelijkheid en realisme
  8. Hoe ziet de werkelijkheid waarin we leven eruit en hoe geven we die vorm?

  9. Vrije associatie en geest
  10. Welke mechanismen drijven ons in onze uitdrukkingsdrang?

  11. Appropriatie en adaptatie
  12. Hoe maken we ons de werkelijkheid eigen? Wat doen we met wat ons gegeven is?

  13. Verval en hoop

Overig werk

Na Stage of Being kun je ook nog kijken bij de twee wisselende tentoonstellingen van Wayne Thiebaud en Shilpa Gupta. Let bij Thiebaud vooral op zijn kleurgebruik en de pasteuze verf, waarmee hij de 'lustobjecten' van de sixties visueel en tactiel vormgeeft. Hij werkt met de basisvormen cirkel, rechthoek en driehoek en met kleuren uit het wetenschappelijk spectrum met aandacht voor complementaire kleuren. Geel staat tegenover blauw en rood staat tegenover groen. Vooral in de schaduwen komen we die kleuren tegen. Verder is verf vooral verf, in vorm en materie. De suggestie van het object krijgt kracht door wat verf precies is. Thiebauds onderwerpen zijn pop en verwijzen naar consumentisme. In zijn composities is hij een omgekeerde Caravaggio: niets dan wit op de achtergrond. Thiebaud is een schilder die zijn vak kent en de geschiedenis eert.

Vaste werken in Voorlinden zijn de staalconstructie van Richard Serra en Skyspace van James Turrell. Het eerste werk speelt met ruimte en de ervaring ervan en het tweede biedt ons een kader op de alledaagse werkelijkheid dat esthetisch genoegen een eindje op weg moet helpen.

Heeft u de lift naar de kelder gezien?



Naar de opdracht!