Wat ‘maakt’ een voorpaginafoto? Sinds de opdracht zich specifiek richt op het kiezen van een voorpaginafoto voor een krant, concentreer ik me op foto’s met nieuwswaarde; fotojournalistiek. Robert Kerns citeert in zijn boek Photojournalism: Photography with a purpose Wilson Hicks’ definitie van fotojournalistiek als “…a coming together of the verbal and the visual mediums of communication.”. Daarnaast zijn er drie belangrijke eigenschappen die fotojournalistiek van reguliere fotografie onderscheiden:
- Engagement: De foto is relevant in een context van actuele ontwikkelingen.
- Narrativiteit: De foto moet een verhaal vertellen, bij voorkeur met betrekking tot de moderne werkelijkheid.
- Objectiviteit: De foto beeldt de werkelijkheid direct af, zo min mogelijk bevooroordeeld in inhoud en toon.
De subjectieve waarde van de foto ontstaat in een koppeling van individuele emotionele interpretatie van de beschouwer, engagement en esthetische overwegingen van de fotograaf. Uit de foto moet de beschouwer een nieuwswaarde kunnen de-/induceren. Esthetische overwegingen als kader, compositie en perspectief zijn vaak juist dat wat een foto tijdloze relevantie en/of schoonheid geeft. Dit spanningsveld tussen de journalistieke waarden—engagement, narrativiteit en objectiviteit—en esthetische/praktische overwegingen is belangrijk bij de uiteindelijke selectie van een foto.
Fotojournalistiek gaat uit van een substraat van beelden bij de beschouwer. De configuratie van beelden die de fotojournalist gebruikt om een boodschap over te brengen, moet refereren aan reeds bestaand beeldmateriaal, aan de hand waarvan de beschouwer de ‘nieuwe’ afbeelding kan interpreteren. Kerns noemt dit de visual communication triad.
Een goede voorpaginafoto spiegelt actualiteiten in de maatschappij. De beeldelementen representeren de samenleving en definiëren hun onderlinge configuratie. De foto signaleert en markeert kantelpunten, onderhevig aan globale en lokale ontwikkelingen. Afgezien van de elementen die de compositie vormen, is de compositie zelf ook een belangrijk theoretisch gegeven dat een foto kan doen staan of vallen. Daarover later meer.
De foto
Mary Calvert maakte, onder de noemer “Literacy Legacy” voor The Washington Post, een foto van een klasje islamitische vrouwen dat in Karachi, Pakistan onderwijs geniet. Onderwijs aan vrouwen is omstreden in de islamitische wereld.
Mary F. Calvert / The Washington Times
De foto vertelt het verhaal van de opmars van de vrouw, die de pen als wapen ter hand neemt, in plaats van het zwaard. Islamitische vrouwen maken een inhaalslag die zich over enkele jaren zal uitbetalen. Hoewel gesluierd, in het keurslijf van het religieuze regime, werken deze vrouwen aan hun intellectuele overwicht. Het doel is een beter en veiliger bestaan te verwerven.
Calvert maakt van drie vrouwen een symbool voor een complete bevolkingsgroep. Hun uniforme kledij draagt bij aan het ‘groepsgevoel’, alsook de kwantiteit drie, die ‘veel’ impliceert in primitieve telsystemen. De drie vrouwen representeren alle gesluierde moslimvrouwen die reeds opgeslagen zijn in het brein van de beschouwer, en waar deze onvermijdelijk reeds een oordeel over heeft. (Saillant detail is dat we slechts de ogen zien van de vrouwen, een cue waar het menselijk brein erg gevoelig voor is. Meer dan dat is niet nodig om een gezicht te vormen.) Deze groep wordt een belangrijke nieuwe eigenschap toegekend, voornamelijk door de moslima op de voorgrond: ze is geletterd, ze geniet onderwijs en bereidt zo de weg voor naar intellectuele vrijheid, alle westerse cultuurrelativistische kanttekeningen bij de vrouwelijke vrijheid in het Oosten ten spijt. Een in westerse ogen achtergestelde cultuur (specifiek ten opzichte van vrouwen) werkt aan groei en welvaart is de boodschap, zo concludeert de beschouwer.
Bovenstaande beschrijving van de symbolische werking van de foto krijgt een extra dimensie door de actualiteit van de moslimproblematiek en de vermeende onderdrukte positie van de vrouw. Niemand in het Westen, waar deze voorpagina wordt gelezen, zal onbekend zijn met deze problemen. Ze spelen voor onze deur, maar ook aan de andere kant van de wereld, in Pakistan. Daarbij vervult de krant een van zijn functies: de wereld op de deurmat brengen. Bijkomende associaties van lezers versterken het signaal.
Maar de werking van deze foto blijft niet beperkt tot symboliek. Een belangrijk mechanisme dat ervoor zorgt dat we in eerste instantie de foto (blijven) bekijken speelt direct onder de oppervlakte van de afbeelding: een rationele theorie van mathematische precisie. Een aantal belangrijke visuele aspecten van deze afbeelding zijn:
- De gulden snede: de verhouding 1.618 heeft zich bewezen als bevallig.
- Rule of thirds: het menselijk oog blijft plakken op 1/3e en 2/3e van een afbeelding. Dynamiek tussen deze snijvlakken van coördinaten werkt op het oog.
- 50/50 scene split: gebruik van de middenassen in afbeelding impliceert symmetrie, wat belangrijk is voor de bevinding van schoonheid.
- Beeldassen en kijklijnen: de richtingen die in de afbeelding worden gesuggereerd en waar deze kijklijnen uitkomen is belangrijk voor het organiseren van relevante beeldelementen.
Hierboven dezelfde foto, met toevoeging van hulplijnen die de verhoudingen in compositie en beeldassen verduidelijken. Eigenschappen van de foto die in eerste instantie niet bewust worden opgemerkt, maar wel een belangrijke rol spelen in de waardering van de afbeelding.
In de afbeelding is de diagonaal die ingezet wordt door de pen in de hand van de rechtse figuur doorgetrokken (∆-∆΄). Deze lijn (∆-∆΄), nagenoeg onder een hoek van 45∞, kruist de blik van de middelste figuur, tezamen met de verticale middenas (γ) én de doorgetrokken 2e gulden snede-lijn (φ²), die bovendien de ogen van de linkse figuur kruist. Ook de lijn die vertrekt uit de opgeheven hand van de middelste figuur doorsnijdt haar blik. De eerste gulden snede-scheidslijn (φ¹) verdeelt de afbeelding schoon in tweeën zonder relevante beeldelementen te doorsnijden. In elk van de drie kolommen (ontstaan tussen scheidslijnen 1 en 2) bevindt zich een figuur. De rechtse figuur vult de rechterkant van de verticale middenas (γ), de middelste figuur bevindt zich exact in het midden en de linkse figuur zit centraal in de linkse kolom. Het kruispunt 2A markeert de schrijvende hand van de rechtse figuur. Door dit punt loopt bovendien de gulden snede-curve (Φ), vertrekkend uit de duim van de schrijvende hand. Deze curve (Φ) maakt een excentrische omtrekkende beweging rond de beeldelementen die de primaire compositie vormen.
Daarnaast vormen zowel de hoofden (voornamelijk de ogen) als de handen een dynamisch lijn die de aandacht naar de scherpe rechterkant van de afbeelding trekt, waarop het lichtere, onscherpe gebied links het oog weer terugtrekt, telkens via het middelpunt, waar vier assen elkaar kruisen over het gezicht van de middelste figuur. Het lijnen- en verhoudingenspel versterkt de saccade. Deze wiskundige benadering toont de harmonie in de afbeelding aan en markeert relevante symbolen in de afbeelding, de reden dat de foto ‘werkt’ op het oog en de visuele cortex. Het brein is immers continu op zoek naar orde in informatie. Zonder orde, in een hoge entropie, kan het (gemiddeld) brein de informatie niet verwerken.
Geef een reactie