Het is alweer een tijdje terug dat ik in Veendam was. Veendam stond op het lijstje van minder tot de verbeelding sprekende Nederlandse plaatsen, maar ik heb me wat in de geschiedenis (Oosterdiep / alternatief en Tusschendiepen / alternatief) verdiept en het ontstaan en de groei van Veendam proberen te begrijpen. Verdomd interessant materiaal! Aldus wordt de wandeling door Veendam ook iets interessanter en heb je een idee waarop te letten. In de gelinkte documenten worden soms landschapselementen aangehaald en min of meer gekwalificeerd, zoals de “storende” vangrail langs het zuideind van het Oosterdiep. Dat geeft het rondkijken wat richting. Niet dat de foto’s daar veel beter van worden, overigens. Daar zit ook niet echt een lijn in. Toch hieronder een bloemlezing uit het Veendamse.
De lijst leest: Gouden Eiland. Dit staat voor dat deel van de stad waar de duurste huizen werden gebouwd. Veendam dankt haar bestaan aan de veenafgravingen, of beter gezegd: de infrastructuur die daarbij kwam kijken. Een belangrijke ader was het Oosterdiep, waarlangs de beschaving en de welvaart ontplooiden. Lees voor nadere duiding de gelinkte documenten.
Heden ten dage ziet dat Oosterdiep er zo uit. Je kunt er met de platbodem niet meer doorheen varen. Dit is in zuidelijke richting vanaf het kruispunt Beneden Oosterdiep / Pieter Sneeuwplein / Van Beresteijnstraat, namen die allemaal meer betekenis krijgen als je de geschiedenis een beetje doorneemt. Overigens is het bijzonder verwarrend te noemen dat Beneden Oosterdiep ten noorden van het Boven Oosterdiep ligt,… Maar ook dat heeft een verklaring in de documenten.
Ik kan het nog altijd niet laten om de treurigste hoekjes en gaatjes in het zonnetje te zetten. Dit bakstenen monster staat op hetzelfde kruispunt als hierboven. Het bordje leert dat hier de overgang van het Oosterdiep naar het andere historische stadsdeel Tussen Baide Daipen ligt.
Loop je de Van Beresteijnstraat in noordwestelijke richting uit dan kom je bij dit monument, waarachter het obligate hertenkampje ligt en waarachter op haar beurt weer een statig pand te vinden is.
Te weten deze oude school (MULO) van architect J. Stuivinga.
Ietsje terug oostwaards ligt de AE-kade (Of Æ Kade, zoals nog gepoogd wordt ouderwetsch te spellen op enkele straatnaambordjes). Dit is het oudste stukje water van Veendam en is uitgegroeid tot een ware villawijk.
Deze oude brug gaat terug over het Oosterdiep (foto 8) en leidt over een krap weggetje (foto 9) een stukje langs de “rustige” kant van het Oosterdiep zuidwaarts tot aan een schijjnbaar vermaard brugwachtershuisje… (foto 10)
Uitzicht over het Oosterdiep in zuidelijke richting vanaf de Sarabrug.
Dit is éénrichtingsverkeer, maar je mag er gewoon met je PC Hoofttraktor overheen als je het nodig vindt.
In de Bocht Oosterdiep staat dit brugwachtershuisje. Jaap Krolop schrijft op de website van Noorderbreedte (aanrader!) over dit huisje:
Ik was naar Veendam gegaan, speciaal voor dit huisje. Er zijn veel plaatsen als Veendam. Ze heten Hoogeveen of Drachten en liggen doorgaans aan een vaart, diep of kanaal. Ongetwijfeld zullen er dus nog veel van dit soort brugwachtershuisjes zijn. Toch denk ik dat er geen mooier exemplaar is dan dit.
Het leven is ooit modern geworden, maar zonder dit gebouwtje valt dat moeilijk voor te stellen. De wederopbouw is voor mij iets wat op ansichtkaarten staat of anders vastgelegd is in enorme fotoboeken. Het optimisme daarin is fenomenaal – een machinerie aan flatjes, eengezinswoningen, fabriekscomplexen, gymzalen, zwembaden en rondwegen. Veel is inmiddels alweer afgebroken of staat op de nominatie. Te gewoon, alledaags, niet groots en meeslepend genoeg, hopeloos verouderd, lelijk. Sommige restanten van de lichtshow blijven echter onweerstaanbaar.
Voorbij het brugwachtershuisje aan de oostzijde van Oosterdiep lopen we hier af op een dood eind.
Terug aan de westzijde van het Oosterdiep kijken we richting het zuiden, waar Wildervank op ons wacht. Links de in de documentatie genoemde “storende” vangrail.
Op foto 12 al te zien: deze royale villa die een likje verf kan gebruiken, met eigen ophaalbrug! Vanaf hier is het gedaan met de glorie en treedt het verwachte verval ten tonele.
Bijvoorbeeld dit karige en troosteloos ogende monument voor Anthony Winkler Prins, die Veendam een hart onder de riem heeft willen steken. Die man verdient meer dan een zootje buizen en platen.
Er staat genoeg te koop aan het Oosterdiep.
Hier nog een oud stukje industrieel erfgoed. Niet goed kunnen achterhalen wat er de geschiedenis van is.
Schuin aan de overkant het zicht op de moderne industrie. Een historisch doorkijkje.
Langs het Oosterdiep vind je talloze van dit soort stadskasteeltjes,…
…zoals deze,…
…en deze,…
…en dit neo-monster!
Veendam kent ook nieuwbouw. De straten zijn breed en leeg.
In het aangrenzende Wildervank is een interessante nieuwe buurt opgerezen uit wat ik vermoed afgegraven veengrond. Allemaal eilandjes met bruggetjes en zo hier en daar een villa op maat.
De Papegaaiduiker. Alles hetzelfde hier, maar aan het eind een soort ronde piramidehuis van een rijke stinkerd met een stuk of 5 auto’s.
Zicht op het oudere Wildervank aan het Oosterdiep. Dit bruggenhuisje verdient ook aandacht, mijns inziens!
Het onvermijdelijke verval.
Een doordacht bouwsel als dit valt dan wel op! “[G]ebouwd in 1937 naar een ontwerp van de architecten J. Kruijer (Nieuwe Pekela) en P. van der Meulen (Wildervank) in een verstrakte Amsterdamse School-stijl.” (bron).
Groningen is interessant gebied. Een stukje historisch besef is hier wel op zijn plek. Er zijn voldoende elementen in het landschap die aandacht verdienen. Veendam en Wildervank hebben misschien hun beste tijd gehad, nu ligt er de uitdaging om deze plekjes op de kaart te zetten en te houden met het erfgoed dat er is en het verhaal dat de streek te vertellen heeft. Ik heb niet het idee dat Veendam hier werk van maakt, terwijl er toch mogelijkheden zijn.
Kom op Veendam!
Geef een reactie