Kerst in Kiev

De volgende tekst is opgesteld in december 2014. Dientengevolge geen melding van de oorlog met Rusland, maar spanningen waren er wel degelijk.

Op de vlucht voor de feestdagen ben ik in 2014 vier dagen in Kiev (Kyiv) geweest. De bestemming leek me dusdanig onvoordehandliggend dat we er in relatieve eenzaamheid en om het kerstgedruis heen een aangenaam weekje zouden kunnen doorbrengen. Angst voor terrorisme of onlusten had ik niet echt. Kiev is een heel eind verwijderd van de brandhaard in het oosten, dus het zal er wel veilig zijn. Bovendien vliegt KLM er gewoon heen, dus hoe erg kan het zijn?

Het vliegtuig zat tegen alle verwachting in wel goed vol. Allemaal Oekraïeners. Op beide vluchten, alsook in Oekraïne zelf hebben we geen Nederlanders gespot. De herkenbare toeristen bleven beperkt tot de overal terugkerende Aziaten. Verder zijn we vooral in aanraking gekomen met verraste Oekraïeners, die ons waarschijnlijk niet verwacht hadden.

In het volgende een matig fotoverslag van een bijzondere stad.

Maar eerst een opmerking over de eerste avond. We landden op Borispol in de namiddag van 23 december. Het is in Kiev een uurtje later en het is vroeg donker. We werden opgewacht door onze vriendelijke chauffeur Dimitri, die ons naar het appartement zou brengen. Op zaterdag zouden we ook weer worden teruggebracht, beide trips samen voor ₴500 (€25). Dimitri maakte er een toeristische rondtrip door de stad van, waarbij hij bijna zijn auto via de stoep in het tegemoetkomende verkeer boorde. Gelukkig corrigeerde hij net op tijd. Kiev stond op enkele uitzonderingen na stampvol met auto’s. Het is een drukke stad!

Diezelfde avond wilden we gaan eten in een koosjer restaurant 3 metrostops verderop. Die metro is overigens fantastisch. De stellen doen denken aan die van Boedapest, maar de vrolijke muziekjes ontbreken. Het is altijd staan, ook in de late uren, en de stations zien eruit als de woonkamers van Tsjechische oma’s: bruin, natuursteen en flets licht. Een blauw plastic metromuntje kost ₴2, dan kun je erin en er op een willekeurig punt weer uit. Je krijgt ze per 5 uit een automaat, als je daar een briefje van 10 in steekt.

Het koosjer restaurant vonden we niet, maar we liepen wel tegen een nergens vermeld traditioneel Oekraïens restaurant aan in dezelfde straat: Щекавиця, of Sjekavietsa, genoemd naar een Oekraïense berg. Het interieur is bizar en lijkt een nabootsing van een boerenerf. Toen we buitenlanders bleken te zijn werden we geëscorteerd naar een semi-afgesloten ruimte achterin waarbij we beekjes, bomen, planten, een zeemeermin en een inpandig winkeltje passeerden. We namen plaats in een ronde, stenen zitruimte met schapenvellen voor onze vermoeide achtersten en teveel decoratie om op te noemen aan het plafond, in de muur en onder de tafel.

De traditioneel geklede meneer die ons erheen gebracht had was vervolgens verdwenen en maakte plaats voor een traditioneel geklede jongedame met een wel erg kort traditioneel rokje aan. We probeerden de kaart te ontcijferen en bestelden brood met mierikswortel, de heetste mosterd ter wereld en varkensvet met knoflook (wat de Hongaren zsír noemen), aardappelpannenkoekjes met zure room en een vis- en een vleesgerecht.

Na een feestmaal en veel bier volgde de rekening, die ik veiligheidshalve inschatte op ₴1000, maar die nog geen ₴600 bleek te zijn. Om het duurder te maken moet je erg hard je best doen! Bij het vertrek (er waren maar vijf klanten, leek het) werden we nog getrakteerd op een pruimenlikeur en een traditioneel glaasje honingwodka met rode peper, begeleid door donker roggebrood met meer varkensvet erop. Dit zette wel een goede standaard, en ik vraag me werkelijk af waarom ik dit restaurant niet in de gidsjes terug heb kunnen vinden.

Tot zover het anecdotisch deel, dan nu wat plaatjes. Het zijn niet de beste foto’s, maar ik was dan ook niet voornemens er een fotosafari van te maken. Ik heb maar een simpel compactcamera’tje. Niet slaan!

Maidan Nezalezjnosti. Het Onafhankelijkheidsplein. Hier werd een jaar geleden de vurige en bloedige revolutiestrijd geleverd. Op en rond het plein worden slachtoffers van die strijd nog altijd herdacht. Ik vermoed dat de ontbrekende steentjes in het straatwerk hier de “steentjes” zijn die de revolutionairen hebben bijgedragen aan de protesten.

Ik heb gemerkt dat er een sterk anti-Poetin sentiment heerst in Kiev, onder meer af te lezen aan de mutsen en t-shirts met de opdruk птн пнx, wat kort is voor Пу́тин пошёл на хуй, of “Putin go fuck yourself”. Ook kun je wc-papier kopen met het hoofd van Poetin erop en hetzelfde motto.

Overal vind je gedenkmateriaal en foto’s van gevallenen en lopen er vrijwilligers rond met collectebakjes waarmee ze geld inzamelen voor de strijdmachten achter de revolutie. Ik begreep niet helemaal waar het voor was, maar kon zoveel opmaken uit de context.

Zicht van iets hoger over Maidan. Kiev is een stad met veel hoogteverschil. Dimitri vertelde over 7 heuvels waar de stad op gebouwd is, net als Rome, zo grapte hij. Als voetganger in de stad is dat heel interessant, want je hebt een heel ander perspectief dan wanneer je in de auto zit. Je wordt ook niet zo gauw van je sokken gereden. Daar waar je echter de straten over moet moet je veelal gebruik maken van tunnelpassages die er niet altijd even veilig uitzien. Toch heb ik me geen moment bedreigd of bekeken gevoeld in Kiev. De mensen zijn rustig en dringen zich niet op. Zelfs de souvenirverkopers niet.

Parkeren kan in Kiev overal, behalve op straat. Je mag je auto gewoon op de stoep pleuren om boodschappen te doen. Parkeren in de stad is dan ook echt een probleem. De auto’s zijn degelijk maar vies en de rijke minderheid rijdt ook gelijk in uitzonderlijke wagens. Middenklasse Japanners zijn in de meerderheid. Het ingepakte gebouw op de foto is afgebrand bij de rellen. Het was een symbool van Stalinistische architectuur, vertelde Dimitri. Nu oogt het beter, volgens hem. Wat de tekst betekent weet ik niet, maar zal iets met de revolutie te maken hebben.

Op de stoep langs de hoofdstraat van Kiev, Kresjtjatik (Хрещатик) — die 1200 meter lang is en daarmee de kortste hoofdstraat van de wereld, één van de twee records in Kiev, de andere is het diepste metrostation (Arsenalna / Арсенальна, 105,5 meter onder de grond) ter wereld — vond ik deze spotprenten, opgehangen aan een speciaal daartoe ingerichte stellage. De kritiek op Poetin wordt niet onder stoelen of banken gestoken. Maar ook onze eigen Willem-Alexander moet het ontgelden. De precieze aanleiding of betekenis blijft giswerk, maar het zal met Sotsji te maken hebben.

Een straatbeeld bij het verkeersplein aan het noordeinde van Kresjtjatik. 8 banen verkeer om een rotonde in vier richtingen. Hier is oversteken levensgevaarlijk, al moet ik zeggen dat de weggebruikers in de stad prima op elkaar anticiperen.

Oversteken gebeurt dus via deze spannende voetgangerstunnels.

Deze wandschildering deed vermoeden dat onder de Oekraïners een sfeer van broederschap heerst. Dimitri noemde de Oekraïeners uit de Donbas criminelen, domme mensen. Hij was niet bang dat Poetin naar Kiev zou komen, maar hij zou wel vechten als het zo ver kwam. Op het behoud van de Oekraïense autonomie dan maar?

Dit soort standbeelden houden die socialistische gedachten toch ergens weer heel levend. De nationale kleuren geel en blauw komen overal terug: stoepranden, hekjes, vloerplanken… En ik zag ook ineens waar die kleuren vandaan komen: de eindeloze blauwe luchten en de eindeloze gele tarweakkers. Dat is Oekraïne.

Zicht over de Dnjepr richting het noorden. Erg mooi is het allemaal niet, maar hier wordt trots gewerkt aan ’s lands welvaren.

Onder die enorme boog staan eetkraampjes. Het is een panoramapunt, maar je kunt nog veel verder omhoog!

Zelfs in Kiev kun je je liefde vereeuwigen…

Geel en blauw dus. En een aangenaam voetgangersalternatief door een keten van parken langs de Dnjepr, helemaal tot het Moederland-beeld.

We passeren ook nog het oude stadion van Dynamo Kiev. Van hier gratis zicht op de wedstrijd dus.

In het park een installatie met silhouetten die het leed van mensenhandel uitbeelden. Voor Oekraïne is dit een groot probleem, blijkt uit de begeleidende tekst (in het Engels!).

Verchovna Rada, het Oekraïens parlementsgebouw. Deze rechthoekige kolos kreeg ik er niet op van voren. Mijn lensje vervormde het ding dusdanig dat-ie zo krom als een hoepel leek. De avond hiervoor werd het gebouw zwaar bewaakt door het leger. Ook vandaag lopen er nog mannetjes met wapens rond, maar die geven niet de indruk dat ze in willen grijpen. Oekraïense politie en militairen willen niet intimideren. Binnen is wél een bloedvergieten geweest, meen ik me te herinneren.

Woonblokken en industrie aan de oostkant van de Dnjepr. Hoe hoog zou die schoorsteen zijn?

Metrostation Arsenalna. Zoals ik al zei is het in de metro altijd druk, maar het is ook niet erg ruim opgezet. Ik heb één keer kunnen zitten. Al de andere keren heb ik mijn bezittingen angstvallig in de gaten gehouden, zo opeengepropt als we zaten had een vlugge hand zich zo iets van mij soldaat kunnen maken. Er is echter niks voorgevallen dat mijn vrees zou hebben kunnen bevestigen, afgezien van een jonge jongen die ons aansprak en vroeg of we hryvnia’s voor euro’s konden wisselen. Maar euro’s nemen wij natuurlijk niet mee. Met je pinpas kun je heel eenvoudig geld afhalen en pinautomaten zijn er in overvloed. Sommige automaten hebben echter een uitkeringsmaximum van ₴200 (€10). Dat zet natuurlijk geen zoden aan de dijk. De laagste coupure is overigens ₴1 en de hoogste coupure is ₴500. Dat illustreert de wisselkoers enigszins. Ik heb zelfs ₴10 kunnen pinnen, uit de automaat.

Een gezellige woonflat aan een s-weg. De uitstoot hier is niet mis!

Te voet onderweg naar het Moederland-beeld. Een enorm ding.

Vanuit het schild kun je de stad overzien, schijnt. Maar daar ga ik geen ₴200 voor betalen. Het museum in de sokkel kost ₴15, en dan mag je geen foto’s maken. Interessant is het wel, al is het alleen maar om de ruimte waarin het geheel tentoongesteld wordt… Het ademt sovjetsferen! In elke ruimte zit een dikke Oekraïense dame die haar talen niet spreekt, waardoor we enkele keren dingen deden die blijkbaar niet de bedoeling waren. De meeste tijd zitten deze schattige baboesjka’s puzzels te maken of te kletsen. Er is dan ook erg weinig voor ze te doen in de musea.

In een ander museum in Kiev voelde ik me wel enigszins bezwaard dat er in elke ruimte een vrouwtje zat dat speciaal voor mij het licht aan moest doen. Dan liep ik beleefdheidshalve maar een langzaam rondje langs het tentoongestelde om haar moeite niet helemaal tevergeefs te laten zijn. Maar als ik dan een kamer over wilde slaan of een kortere route het museum uit wilde nemen werd ik gewezen op de gewenste looproute, en wel door elke kamer links aanhoudend zodat ik elke centimeter muur aan de linker kant gepasseerd had tot de muur op was en ik weer naar buiten mocht!

Nog een gezellige voetgangerstunnel naar de Dnjepr.

Gefrituurde kalfshersenen! Ik probeer graag iets nieuws. In Bosnië ging het aan mijn neus voorbij, maar hier heb ik ze dan toch kunnen proberen! Eigenlijk lijkt het nog het meest op een hele grote sponzige kipnugget. Het heeft geen bijzondere smaak, en het is dus ook niet vies.

Een oude Datsun?

Kerstmarktje op een pleintje. Alles wat wij ook hebben, eigenlijk. Alles ziet er ook hetzelfde uit. Hier spotte ik ook de toeristen. Elders heb ik die niet gezien.

Ja, dat is echt onze Ben Cramer op de achtergrond (en Jethro Tull)! Op een plaat van Oekraïense makelij! Koffie drinken kan in Kiev even hip als in een willekeurige West-Europese stad.

Dergelijke kerkgebouwen zijn natuurlijk kenmerkend voor deze oorden. Ik had het geluk de vergulde koepels in de zon te zien schitteren!

De lift-trein van boven naar beneden vertrekt van hier. Als je kennis hebt van het cyrillisch zul je er “foenikoeler” in lezen. De roze slak is een koffieautootje. Hiervan zijn er talloze. Ze parkeren op de stoep, gooien de klep open en het zijn mobiele koffietentjes geworden. Dit is dan een slak maar je hebt ze ook in de vorm van een grote koffiemolen of heel basic zonder vorm maar gewoon als bestelautootje met open achterkant. Ik heb hun koffie niet geproefd. Leek me een aanslag op mijn smaakpapillen. Koffie in Kiev is sowieso opvallend wrang, vrijwel alle keren dat ik me eraan waagde.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken. Een kolos van een gebouw! Autootjes voor schaal.

Tja, dan zit je naar een menukaart te staren die je eerst moet ontcijferen alvorens je een keuze kunt maken. Het personeel bij dit filiaal van кофе хауз (fonetische weergave van coffee house, zo is er ook een кофе тайм) spreekt slecht Engels, maar het volstaat om te bestellen. Verwacht geen uitgebreide uitleg of suggesties. Bij het ontcijferen (mijn cyrillisch werd steeds beter!) viel het kwartje pas na hardop uit te spreken wat er staan. Zo heb ik me verkneukeld om de чізкейк нью-йорк!

Gewoon een mooie muurschildering.

Het Tsjernobil-museum viel een beetje tegen… Twee ruimtes vol met foto’s en Oekraïense teksten en een sporadische video-installatie die niet echt heel veel duidelijk maakte en dat was het. We waren de enige twee bezoekers, op 5 man personeel. Ik had toch op zijn minst gehoopt een mooie ansichtkaart te kunnen kopen, maar bijverkoop is hier nog niet doorgedrongen, lijkt het. Misschien maar beter ook. Volgende keer een excursie naar Pripjat dan maar?

Nog een metrostation: Kontraktova Plosjtja. Alles is bruin.

Het laatste avondmaal: Chicken Kiev! Dit restaurant (Spotykach) werd aangeraden door de gidsen en boekjes, maar het viel tegen. Tamelijk Oekraïens was misschien de veldslag tussen de radio’s die links en rechts van ons opgesteld stonden en om het hardst streden. Als dat twee verschillende genres zijn word je er wel een beetje gek van. De hoofdserveerster was in bretels gehesen om bij het thema te passen, gok ik. Met garderobe-man Oleg kon ik geen woord wisselen, maar hij deed zijn werk beter dan het overig personeel. Het was een rare tent. En al die lelijke Oekraïense wijven die er zaten! Zoveel had ik er op straat nog niet gezien. Over het algemeen zagen ze er wel goed uit, maar als ze uitgaan dan gaan ze ook echt helemaal los en komen de oorlogskleuren uit de kast.

Tot slot de lokale brouwpub opgezocht en mezelf op een stout getrakteerd. Misschien had ik bij de pils moeten beginnen (hoewel ik al een liter Lvivske op had), maar het kon me niet zo bekoren. Een leuke tent hoor, Solomjanska, maar qua bier heeft Kiev me niet echt verrast.

Wellicht ga ik nog eens terug?

Dat bleek! Kort voor Rusland Oekraïne binnenviel op 24 februari 2022 bereisde ik in twee-en-een-halve dag nog even Pripyat. Ook toen een uitstekende tijd gehad en blijkbaar kort voor de shit de fan hitte. Wie weet komt daar ook nog een reportage van.